Háskólar – Bólstraðar dyngjur fyrir innilokaða nemendur?

Við lifum í samfélagi þar sem það er hluti af lífsreynslu margra að vera í nokkur ár í háskólanámi á árunum milli tvítugs og þrítugs en líka oft seinna á lífsleiðinni  þegar fólk skiptir um starfsvettvang og margir stunda líka framhaldsnám með vinnu um nokkurra ára skeið. Sú þróun hefur átt sér stað á Íslandi sem og í öðrum löndum að meirihluti háskólanema er konur. Það er hugsanlega til marks um valdeflingu kvenna sem sækja fram á öllum sviðum en það er líka hugsanlega til marks um annað og duldara hlutverk háskóla en að fræða og kenna.

Mér verður hérna hugsað til látinnar baráttukonu, Magdalenu Scram og brýninga hennar á fundum í Kvennalistanum fyrir löngu, hún varaði  okkur við að halda að menntun skilaði konum meiri völdum eða bætti stöðu þeirra og benti á starfsstéttir kvenna þar sem sífellt væri gerðar meiri kröfur um menntun án þess að það skilaði sér í launum eða stöðu á vinnumarkaði. Ég veit ekki hvort þessi hughrif, þessi minning um Magdalenu Schram kemur núna upp í hugann vegna þess að það  er dóttir hennar Guðrún Harðardóttir sem núna hefur lýst upp sviðið fyrir mál sem nú er til umræðu.

Staðan er þannig að Guðrún dóttir Magdalenu hefur ásakað Jón Baldvín eiginmann móðursystur sinnar fyrir kynferðislega áreitni við sig sem barn  sem m.a. kom fram í bréfum sem hann skrifaði en gefsur úr þessum bréfum hafa verið birtar. Jón Baldvin mun hafa verið beðinn um að vera stundakennari á námskeiði í Háskóla Íslands og  kenna háskólanemum um veikleika, stöðu og áhrif smáþjóða. Á vefrítið Knúz birtist grein þar sem kallað er eftir viðbrögðum við þessu frá HÍ og það gagnrýnt að maður sem hafi sýnt á sér svo stórkostlegan dómgreindarbrest sé fenginn til kennslu (sjá hér Háskóli Íslands – griðastaður dónakarla? )

Í framhaldi þá mun í HÍ hafa verið horfið frá ráðningu Jóns Baldvins sem stundakennara.  Miklar umræður og snarpar orðasennur hafa orðið á samfélagsmiðlum og í fjölmiðlum um þetta mál, þ.e. hvort Jón Baldvin megi kenna eða ekki.

Í gegnum umræðu má greina það  viðhorf til náms í háskóla að það þurfi  og sé hluti af skipulagi háskólanáms   að vernda nemendur fyrir einhvers konar upplifun sem getur komið róti á tilfinningar þeirra og einn liður í því sé að misbjóða ekki nemendum með fyrirlesurum eða kennurum sem “hafi fengið einhvers konar opinberan áfellisdóm vegna mála sem eru svona viðkvæm” svo ég vísi orðrétt í Jón Ólafsson sem fjallaði um þetta í útvarpinu nýlega en hann segir m.a. “háskólakennsla er samskipti fólks og þegar kennari er settur í námskeið eða gestafyrirlesari kemur inn í námskeið þá er verið að bjóða nemendum og í rauninni verið að mælast til þess af nemendum að þeir eigi tiltölu náin samskipti við þetta fólk sem kemur inn og þegar það  er  svona orkar mjög tvímælis að það sé hægt vegna einhvers í fortíð kennarans eða fyrirlesarans að ætlast til þess að allir geti umgengist hann eins og eðlilegt sé að umgangast háskólakennara   þá held ég að það séu mjög sterk  rök gegn því að fá slíkan mann í kennslu“.

Ég nefndi þetta viðtal hérna við Jón Ólafsson vegna þess að ég tók eftir að á Facebook voru margir sem vitnuðu í það og sögðu það hafa breytt viðhorfi sínu þ.e. nú væru þeir eins og Jón sannfærðir um að það ætti ekki að leyfa Jóni hinum að kenna. Ég er reyndar  gapandi yfir þessum rökum og get ekki lesið orðskrúðið “einhvers konar opinberan áfellisdóm yfir málum sem eru svona viðkvæm” öðruvísi en mælandi slíks telji að rógur, áburður eða  mergjaðar  kynferðislýsingar  séu nóg til að loka dyrum menntastofnana fyrir þeim sem fyrir því verða. Ég er ekki að bera í bætifláka fyrir Jón Baldvin  sem í besta falli var uppvís að siðferðisbresti  og dómgreindarskorti heldur að benda á að þessi krafa á hömlur á tjáningu og á  hverjir megi tjá sig við nemendur  í háskólum er skrýtið viðhorf til háskóla, viðhorf sem lítur á háskóla sem bólstraðar dyngjur í  miðaldraklaustrum þar sem inni sitja við fagra iðju konur sem verndaðar eru og jafnframt útilokaðar frá hinum grimma heimi utan múranna. Viðhorf sem líta á kennara  sem vaktmenn þekkingar og  fangaverði sem hafa það hlutverk aðallega að sigta út það sem er hollt og gott fyrir nemendur og gera betrunarvistina bærilegri.

Hér fyrir neðan eru svo tveir pistlar sem ég skrifaði áður um þetta mál.

Pistill sem ég skrifaði á facebook um grein Ögmundar Jónassonar

Ég er sammála Ögmundi um að sú ákvörðun hvar sem hún var tekin og af hverjum að varna Jóni Baldvin Hanibalssyni að vera stundakennari við Háskóla Íslands er mannréttindamál. Háskóli Íslands er ekki löggæsla. Háskóli Íslands er stofnun sem sýslar með þekkingu og fróðleik. Í listum og þekkingarsköpun og miðlun þekkingar er mikilvægt að málfrelsi og tjáningarfrelsi sé sem mest. Jón Baldvin hefur óumdeilanlega innsæi og reynslu á því sviði sem til stóð að hann kenndi. Meiri reynslu og innsæi en flestir aðrir.
Það er afleitt samfélag sem reynir að hefta tjáningu þeirra sem aðhafast eitthvað sem brýtur í bága við almenningsálit og hneykslar fólk. Fyrir nokkrum árum var einn ungur maður sem hafði skrifað margar greinar á Vísindavefinn og þótti efnilegur fræðimaður uppvís og fundinn sekur fyrir dómi um hræðileg afbrot, að byrla stúlkum óminnislyf og nauðga. Mig minnir að í kjölfarið hafi greinar hans á Vísindavefnum verið fjarlægðar og það var skrifuð grein um hann á íslensku Wikipedia þar sem hann var í frekari gapastokk götunnar. Ég er ekki að réttlæta afbrot af þessu tagi þó ég segi að þetta var ill aðför og ekki sæmandi í siðuðu samfélagi. Fangar og grunaðir menn hafa mannréttindi eins og aðrir og þeir sem eru grunaðir eru ekki sjálfkrafa sekir. Það er dómur á hversu mikið við metum mannréttindi hvort við teljum að þau séu líka fyrir óvini okkar, þá sem við hötum og fyrirlítum og þá sem okkur er illa við.
http://ogmundur.is/annad/nr/6802/

Pistill sem ég skrifaði 29. ágúst  við frétt í Fréttablaðinu

Ég las í Fréttablaðinu í dag að horfið væri frá því að Jón Baldvin væri gestafyrirlesari á þessu námskeiði.Það stakk mig verulega. Ég held að Jón Baldvin hafi margt fram að færa hvað varðar stjórnmál lítilla þjóða og þá sérstaklega Eystrasaltsþjóða. Ég veit líka að hann nýtur mikils álits þar vegna þess að það var fyrir hans tilstilli sem Ísland viðurkenndi sjálfstæði Eistlands og Lettlands 1991. Ísland var fyrsta landið sem viðurkenndi sjálfstæði Eistlands og það vakti heimsathygli. Ég hef komið nokkrum sinnum til Eistlands og ég hef skynjað hve mikils virði þetta var fyrir Eista, ég hef talað við fólk sem þá var í stjórnmálabaráttu í Eistlandi, fólk sem safnaðist saman við þinghúsið þar og kveikti elda og var milli vonar og ótta, ótta um að sovétski herinn réðist til atlögu hvenær sem var og bældi niður með harðri hendi og ofbeldi uppreisn borgara þar.

Það er blint ofstæki að fara fram á að rödd Jóns Baldvins megi ekki heyrast í Háskóla Íslands varðandi stjórnmál vegna óviðeigandi persónulegra bréfaskrifta hans á sínum tíma. Ég hef lesið það sem hefur komið fram í fjölmiðlum um þessi bréf og það er vissulega ámælisvert og hneykslanlegt hvernig hann tjáði sig og allt sem kemur fram í þessum samskiptum fullorðins manns og barns, það virðist vera dæmi um “sexual grooming” af hans hálfu. Það hefur hins vegar ekki komið fram eða verið reynt á fyrir dómi að ég best veit að Jón Baldvin hafi gerst sekur um líkamlegt kynferðisofbeldi gagnvart barni. Það er í anda þess samfélagskerfis sem við búum við að allir skuli vera álitnir saklausir þar til færðar hafa verið sönnur á sekt eða sakleysi fyrir dómsstólum, á vettvangi þar sem fólk hefur möguleika á að verja sig.

En jafnvel þótt Jón Baldvin hefði verið ásakaður um kynferðisbrot gegn barni og það hefði farið til dómstóla og hann verið sakfelldur og tekið í því framhaldi út dóm þá er það illt samfélag sem er þess eðlis að það fylgi því útskúfun um aldur og ævi að brjóta af sér, líka útskúfun á þeim sviðum sem ekki eru tengd afbrotinu.

Í þessu dæmi er veist að manni fyrir að leggja starfskrafta sína fram til Háskóla Íslands, þekkingu og hæfni sem hann hefur aflað sér á langri ævi vegna ásakana sem hafa komið fram um hvernig hann kom fram við börn í fjölskyldu sinni. Það er vissulega einkennilegt (svo notað sé eins milt orðalag og hægt er) hvernig Jón Baldvin kom fram við unglingsstúlku og viðhorf hans til vændiskvenna sem endurspegluðust í einu bréfa hans eru þess eðlis að það er hvorki heppilegt að hann sé fyrirlesari um barnavernd né samfélagsmál sem tengjast misneitingu á fólki í kynlífsþjónustu.

Ég vil vara við blindu ofstæki jafnvel þó þar sé undir merkjum þess sem menn skynja sem jafnréttisbaráttu og frelsi og uppreisn hins kúgaða gagnvart því valdi sem kúgaði hann. Þegar ég var á ferð í Tallinn í Eistlandi þá get ég ekki annað en tekið eftir hver hræðilega kröpp kjör fátæks rússnesks minnihluta voru í borginni og hve mikið harðræði og augsýnilega fæð margir Eistar lögðu á það fólk. Þá var líka verið að setja í gegn lög í Eistlandi sem sennilega eru ennþá við lýði sem brutu að mínu mati gegn mannréttindum rússneska minnihlutans varðandi aðgengi til ýmislegs í samfélaginu s.s. starfa, menntunar og lýðréttinda. Þessir Rússar voru innfluttir og afkomendur innfluttra Rússa sem höfðu verið fluttir í pólitískri refskák Sovétskra yfirvalda í því markmiði að innlima Eystrasaltsríkin og leysa upp þau ríki. En núna hötuðu hinir nýfrjálsu Eistar þessa innfluttu nýbúa og þeir bjuggu ekki við mannréttindi. Vissulega er sjálfstæði kúgaðra smáþjóða og kúgaðra samfélagshópra eins og kvenna mikils virði en það er mikilvægt að við missum ekki sjónar á því að mannréttindi eru fyrir alla, líka þá sem eru ólíkir okkur og deila ekki lífssýn okkar og menningu.

 Nokkrir tenglar yfir samfélagsumræðuna um Jón og kennsluna:

 

 

Comments are closed.